რომანტიკოსი პოეტი
1817–1845

ნიკოლოზ ბარათაშვილი (1817–1845) ტფილისში, გაღარიბებულ თავადურ ოჯახში დაიბადა. მამა, თავადი მელიტონ ბარათაშვილი, რუსულ ადმინისტრაციაში მსახურობდა, დედა კი პოეტ გრიგოლ ორბელიანის და იყო. 1835 წელს მან ტფილისის კეთილშობილთა გიმნაზია დაამთავრა, სადაც მისი ერთ-ერთი მასწავლებელი პატრიოტი და ფილოსოფოსი სოლომონ დოდაშვილი იყო.
რუსულ უნივერსიტეტში სწავლისთვის ფული არ ეყო, ბავშვობისდროინდელმა ტრავმამ კი სამხედრო კარიერას, რომელზეც ოცნებობდა, გზა მოუჭრა. იგი რიგითი მოხელე გახდა და ბოლოს განჯაში აღმოჩნდა. მისი პოეზიის ბევრი რამ განსაზღვრა უპასუხო სიყვარულმა თავადის ასულ ეკატერინე ჭავჭავაძისადმი, რომელიც დავით დადიანს გაჰყვა ცოლად. ბარათაშვილი ერთ-ერთი პირველი იყო საქართველოში, ვინც ევროპული რომანტიზმი ახალ ეროვნულ გრძნობას შეუერთა, და მას „ქართველ ბაირონს“ უწოდეს.
მან დატოვა ორმოცზე ნაკლები მოკლე ლექსი, ერთი პოემა და რამდენიმე წერილი. მთავარ ნაწარმოებებს შორისაა 1839 წლის „ბედი ქართლისა“, 1842 წლის „მერანი“, ბედის წინააღმდეგ მქროლავი ადამიანური ნებისყოფის ჰიმნი, „შემოღამება მთაწმინდაზე“ და „სული ბოროტი“. 1845 წლის 21 ოქტომბერს იგი განჯაში ციებ-ცხელებით გარდაიცვალა, ოცდაშვიდი წლისა. ლექსები სიკვდილის შემდეგ, 1861–1876 წლებში გამოიცა, 1893 წელს მისი გადმოსვენება თბილისში ეროვნულ დღესასწაულად იქცა, 1938 წლიდან კი მისი ნეშტი მთაწმინდის პანთეონში განისვენებს.