სამხედრო, 1924 წლის აჯანყების მეთაური
1888–1930

ქაიხოსრო, ანუ ქაქუცა, ჩოლოყაშვილი (1888–1930) კახეთში, მატანში, თავადის ოჯახში დაიბადა და ტფილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში სწავლობდა, რომელსაც ისტორიკოსი ექვთიმე თაყაიშვილი ხელმძღვანელობდა. 1909 წელს იგი რუსეთის არმიაში გაიწვიეს. პირველ მსოფლიო ომში ცხენოსანთა ესკადრონს მეთაურობდა, 1914 წლის დეკემბერში კი სარიყამიშთან აიღო და გადამეტებული ოსმალური ძალების წინააღმდეგ შეინარჩუნა სიმაგრე, რომელსაც „არწივის ბუდეს“ უწოდებდნენ. მძიმედ დაჭრილმა 1916 წელს სიმამაცისთვის ოქროს იარაღი მიიღო და პოდპოლკოვნიკობამდე მიაღწია.
რევოლუციის შემდეგ იგი საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას ემსახურებოდა, 1921 წელს წითელი არმიის მოსვლისას კი სამშობლოში დარჩა. 1922 წელს იგი სიღნაღში დააპატიმრეს, მაგრამ პანკისის ხეობაში გაიქცა, შეფიცულთა რაზმი შეკრიბა და აჯანყებულ ხევსურებს შეუერთდა. ორი წელი, ზოგჯერ ჩეჩნეთს შეფარებული, მისი პარტიზანები საბჭოთა ხელისუფლებას უმკლავდებოდნენ, და მასზე ლეგენდები უკვე მაშინ იქმნებოდა. 1924 წლის აგვისტოში მან ანტისაბჭოთა აჯანყების ყველაზე მრავალრიცხოვან რაზმს უხელმძღვანელა, მანგლისს დაესხა თავს, შემდეგ კი დუშეთს.
მარცხის შემდეგ, 1924 წლის სექტემბერში, ჩოლოყაშვილი თურქეთის საზღვარზე გადავიდა. მისი ცოლი და ორი პატარა ქალიშვილი ციხეში ჩასვეს, სიმამრი დახვრიტეს, უმცროსი ძმა, სიმონი, კი ჯერ კიდევ ადრე დაიღუპა. თავად იგი საფრანგეთში გადავიდა და იქ 1930 წელს ჭლექით გარდაიცვალა. 2005 წელს მისი ნეშტი პარიზთან ახლოს, ლევილის სასაფლაოდან, სახელმწიფო პატივით მთაწმინდის პანთეონში გადმოასვენეს, 2013 წელს კი სიკვდილის შემდეგ საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა. საქართველოსთვის იგი წინააღმდეგობის სიმბოლოდ დარჩა.