თავადი, პუბლიცისტი, მწერალი-მთარგმნელი
1814–1887

თავადი დიმიტრი ყიფიანი (1814–1887) გორთან ახლოს, სოფელ მერეთში დაიბადა და 1830 წელს ტფილისის სათავადაზნაურო სასწავლებელი დაამთავრა, სადაც შემდეგ თავადაც ასწავლიდა. რუსეთის ბატონობის წინააღმდეგ 1832 წლის შეთქმულებაში მონაწილეობისთვის ვოლოგდაში გადაასახლეს, მაგრამ 1837 წელს დაბრუნების ნება მისცეს და 1864 წლამდე მეფისნაცვლის კანცელარიაში მსახურობდა. იგი ლიბერალური თავადაზნაურობის აღიარებული ხმა გახდა, ჯერ ტფილისის, შემდეგ კი ქუთაისის გუბერნიის თავადაზნაურობის წინამძღოლი იყო, 1876 წლიდან 1879 წლამდე კი ტფილისის ქალაქის თავი.
ყიფიანმა ბევრი რამ გააკეთა განათლებისთვის: იგი სათავადაზნაურო ბანკის, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა და ქართული დრამატული საზოგადოების დამაარსებელთა შორის იყო და ქართული საეკლესიო გალობის შეკრებასა და შენახვას უწყობდა ხელს. მან პირველმა თარგმნა ქართულად შექსპირი და დაწერა „ახალი ქართული გრამატიკა“, წიგნი არა მხოლოდ სასწავლო, არამედ პოლიტიკურიც, რადგან ენის გარშემო დავა სულ უფრო მწვავდებოდა. იგი დარწმუნებული იყო, რომ ნამდვილი პროგრესი მხოლოდ იმ ერისთვისაა შესაძლებელი, რომელიც მშობლიურ ენაზე ფიქრობს და ლაპარაკობს, და ილია ჭავჭავაძესა და აკაკი წერეთელთან მჭიდროდ თანამშრომლობდა.
1886 წელს სემინარიელმა ლაღიაშვილმა მოკლა ტფილისის სემინარიის რექტორი ჩუდეცკი, რომელიც ქართულს „ძაღლის ენას“ უწოდებდა, და საქართველოს ეგზარქოსმა პავლემ ამის გამო მთელი ქართველი ერი დაწყევლა. ყიფიანმა მას მისწერა, რომ თუ ხმები მართალია, მისი წოდების პატივის გადარჩენის ერთადერთი გზა ისაა, რომ შეურაცხმყოფელმა შეურაცხყოფილი ქვეყანა დაუყოვნებლივ დატოვოს. იმპერატორ ალექსანდრე III-ის ბრძანებით იგი თანამდებობიდან გადააყენეს და სტავროპოლში გადაასახლეს, სადაც 1887 წელს გაურკვეველ ვითარებაში მოკლეს. იგი მთაწმინდის პანთეონში დაკრძალეს, ყვიშხეთში მისი სახლ-მუზეუმი მუშაობს, 2007 წელს კი ქართულმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა.