პუბლიცისტი, განმანათლებელი, ფოთის მერი
1843–1928

ნიკო ნიკოლაძე (1843–1928) ქუთაისში, ვაჭრის ოჯახში დაიბადა და ქუთაისის გიმნაზია დაამთავრა. 1861 წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, მაგრამ იმავე წელს სტუდენტურ არეულობაში მონაწილეობისთვის გარიცხეს. 1864 წლიდან დასავლეთ ევროპაში სწავლობდა და 1868 წელს ციურიხში პირველი ქართველი გახდა, რომელმაც ევროპულ უნივერსიტეტში დოქტორის ხარისხი მიიღო. ევროპაში იგი მცირე ხნით ჰერცენის „კოლოკოლთან“ თანამშრომლობდა, პოლ ლაფარგის მეშვეობით კი კარლ მარქსს გაეცნო, რომელმაც ამიერკავკასიაში ინტერნაციონალის წარმომადგენლობა შესთავაზა; ნიკოლაძემ უარი თქვა.
დაბრუნებული იგი ერთ-ერთი „თერგდალეული“ გახდა, იმ თაობისა, რომელიც ევროპული განათლებით დაბრუნდა საქართველოს განსაახლებლად, და მისი რადიკალური ფრთის, „მეორე დასის“, მეთაური. ილია ჭავჭავაძესთან ურთიერთობა ადვილად არ უწყობდა. ნიკოლაძე პირველი ქართველი პუბლიცისტი იყო, ვინც ქალაქსა და ეკონომიკაზე როგორც ეროვნული მნიშვნელობის საქმეზე ალაპარაკდა, მისმა მწვავე სტატიებმა კი დიდი ხმაური გამოიწვია. 1880 წელს რადიკალური პუბლიკაციებისთვის სტავროპოლში გადაასახლეს, 1880-იანი წლების შუა ხანებში კი იგი მოლაპარაკებებს აწარმოებდა მთავრობასთან, რომელსაც ალექსანდრე III ედგა სათავეში, და, როგორც მიიჩნევენ, რეპრესიების შერბილებას შეუწყო ხელი.
იგი ქართულ ლიბერალურ ჟურნალისტიკას ავითარებდა და ბევრ სამეურნეო პროექტში მონაწილეობდა, რკინიგზებიდან გროზნო–ფოთის ნავთობსადენამდე. 1894 წლიდან 1912 წლამდე ფოთის ქალაქის თავობისას ნიკოლაძემ პატარა ქალაქი შავი ზღვის მნიშვნელოვან ნავსადგურად და სავაჭრო ცენტრად აქცია. 1917 წელს მან საქართველოს სრული დამოუკიდებლობა დაუჭირა მხარი, 1920 წელს კი ევროპაში ჭიათურის მარგანეცის ექსპორტიორთა დელეგაციას ხელმძღვანელობდა. საბჭოთა შემოჭრის შემდეგ იგი მაინც სამშობლოში დაბრუნდა და 1928 წლის 5 ივნისს გარდაიცვალა. მისი ვაჟი, გიორგი, მათემატიკოსი გახდა, ქალიშვილი, რუსუდანი, კი ქიმიკოსი.