ისტორიკოსი, არქეოლოგი, „ღვთისკაცი“
1863–1953

ექვთიმე თაყაიშვილი (1863–1953) გურიის სოფელ ლიხაურში, ადგილობრივი აზნაურის ოჯახში დაიბადა და 1887 წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტი დაამთავრა. ოცდაათი წელი იგი საქართველოს ისტორიას თბილისის სასწავლებლებში ასწავლიდა, მათ შორის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში, 1907 წლიდან 1921 წლამდე კი საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოებას თავმჯდომარეობდა. 1907–1910 წლებში მან ექსპედიციები მოაწყო ტაო-კლარჯეთში, თურქეთის შემადგენლობაში მოქცეულ ისტორიულ ქართულ მიწებზე, და ქართული სიძველის ძეგლებს აგროვებდა და იკვლევდა.
1917 წლის შემდეგ იგი ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის შექმნაში მონაწილეობდა, თბილისის უნივერსიტეტის დამაარსებელთა შორის იყო და 1919 წლიდან 1921 წლამდე დამფუძნებელი კრების თავმჯდომარის მოადგილე. როცა 1921 წელს წითელმა არმიამ დამოუკიდებლობას ბოლო მოუღო, თაყაიშვილი მთავრობასთან ერთად ემიგრაციაში წავიდა და ეროვნული საგანძური თან წაიღო, ოცდაცხრამეტი უზარმაზარი ყუთი ხელნაწერებით, ხატებითა და ოქროთი. ისინი ჯერ მარსელის, შემდეგ კი პარიზის ბანკის საცავში მოათავსეს.
ოც წელზე მეტ ხანს იგი ამ განძს დარაჯობდა, 1930-იანი წლების დასაწყისში მისი ნაწილისთვის სასამართლო მოიგო და, უკიდურეს სიღარიბეში მცხოვრებმა, არც ერთი ნივთი არ გაყიდა, თუმცა ევროპული მუზეუმები არაერთხელ სთავაზობდნენ ყიდვას. 1945 წელს მან საგანძურის საქართველოში დაბრუნება შეძლო, თავად კი სიცოცხლის დარჩენილი დღეები თბილისში შინაპატიმრობაში გაატარა. თაყაიშვილი 1953 წლის 21 თებერვალს გარდაიცვალა. 2002 წელს მისი ნეშტი მთაწმინდის პანთეონში გადაასვენეს, იმავე წელს კი ქართულმა ეკლესიამ იგი წმინდანად შერაცხა, როგორც „კაცი ღვთისა“.