ივანე ჯავახიშვილი

ისტორიკოსი, თბილისის უნივერსიტეტის დამაარსებელი

1876–1940

ივანე ჯავახიშვილი (1876–1940) თბილისში, თავადის ოჯახში დაიბადა. მან დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების ფაკულტეტი, მეცადინეობდა ბერლინში, 1902 წელს კი თავის მასწავლებელ ნიკოლოზ მართან ერთად სინას მთაზე გაემგზავრა ძველი ქართული ხელნაწერების შესასწავლად. 1908 წლიდან გამოსვლა დაიწყო მისმა მრავალტომიანმა „ქართველი ერის ისტორიამ“, რამაც მას სახელი გაუთქვა.

1917 წლის გაზაფხულზე მის პეტროგრადის ბინაში ქართველი მეცნიერები შეიკრიბნენ საკუთარი უნივერსიტეტის შესახებ სათათბიროდ. ჯავახიშვილმა მისი დებულება შეადგინა და 1918 წლის 26 იანვარს თბილისში საქართველოს პირველი უნივერსიტეტი გაიხსნა. რექტორობაზე მან თავდაპირველად უარი თქვა პეტრე მელიქიშვილის სასარგებლოდ, 1919 წელს შეცვალა იგი და უნივერსიტეტს 1926 წლამდე ხელმძღვანელობდა, სანამ არამარქსისტ ისტორიკოსს თანამდებობიდან არ ჩამოაშორეს.

ოცდაათიან წლებში მის შრომებს საჯაროდ განიხილავდნენ ისტორიული მატერიალიზმისგან გადახვევისთვის, 1938 წელს კი უნივერსიტეტიდან საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში გადასვლა მოუწია. ერთი წლის შემდეგ იგი სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად აირჩიეს. ჯავახიშვილი 1940 წელს თბილისში გარდაიცვალა და უნივერსიტეტის პარკშია დაკრძალული. დღეს უნივერსიტეტი მის სახელს ატარებს, მისი პორტრეტი კი ხუთლარიან კუპიურაზეა დაბეჭდილი.