ანანური

XVI—XVII სს. ციხე-დარბაზი არაგვის გასწვრივ.

ანანური არაგვზე მდებარეობს, თბილისიდან სამოცდაათ კილომეტრზე ცოტა მეტით ჩრდილოეთით, იქ, სადაც საქართველოს სამხედრო გზა მთებში ადის. XIII საუკუნიდან ამ მიწებს არაგვის ერისთავები განაგებდნენ და ციხე მათთვის ერთდროულად სახლიც იყო და საგუშაგოც: ვინც ანანურს ფლობდა, კავკასიონზე გადასასვლელ გზასაც ის ფლობდა.

დღევანდელი კომპლექსი XVI–XVII საუკუნეებში ჩამოყალიბდა. ზედა ციხის გალავანში ორი ეკლესია აღმართულა: XVII საუკუნის პირველი ნახევრის პატარა აგურის ეკლესია და ღვთისმშობლის მიძინების დიდი ტაძარი, რომელიც 1689 წელს ერისთავ ბარძიმის ძისთვის აიგო. მისი ფასადები ჩუქურთმითაა დაფარული: სამხრეთ კედელზე დიდი ვაზის ჯვარია, უკანა კედელზე სიცოცხლის ხე, ქვაზე კი ასომთავრული წარწერები მიუყვება.

1739 წელს ციხე არაგვის ერისთავთა მეტოქემ, შანშე ქსნის ერისთავმა, იერიშით აიღო. ანანური გადაწვეს, ერისთავთა გვარი კი ამოწყვიტეს. ოთხი წლის შემდეგ გლეხები ახალი ბატონების წინააღმდეგ აჯანყდნენ და სამართავად მეფე თეიმურაზ II მოიწვიეს, ციხით კი XIX საუკუნის დასაწყისამდე სარგებლობდნენ.

დღეს კედლების ძირში ჟინვალის წყალსაცავი გადაშლილა და ბერნარ განიონის 2024 წლის ფოტო სწორედ ამას იჭერს: კოშკები წყლის თავზე, თითქოს ციხე მუდამ ტბის ნაპირზე იდგა. 2007 წლიდან ანანური იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის წინასწარ სიაშია და მოგზაურთა უმეტესობისთვის ყაზბეგისკენ მიმავალ გზაზე პირველი გაჩერებაა, სადაც ისტორია მთებს ხვდება.