ნარიყალა

ციხესიმაგრე ძველ თბილისზე, ცნობილი IV საუკუნიდან.

ციხე სოლოლაკის ქედის თხემზე დგას, აბანოთუბნის გოგირდის აბანოებისა და მტკვრის მოსახვევის თავზე, და ძველ ქალაქში საიდანაც არ უნდა შეხვიდე, მისი კედლები სახურავებზე ადრე ჩანს. პირველი სიმაგრე აქ IV საუკუნის მეორე ნახევარში აიგო. ქართული მატიანე გვამცნობს, რომ იგი სპარსთა ერისთავმა ააშენა და შურისციხე უწოდა; თავად სახელშიც შური ისმის, რადგან ციხე იმდროინდელი დედაქალაქის, მცხეთის, საპირისპიროდ აღიმართა.

მას შემდეგ ციხე თბილისთან ერთად ხელიდან ხელში გადადიოდა. არაბმა ამირებმა იგი ქალაქის მთავარ სიმაგრედ აქციეს, დავით აღმაშენებელმა, 1122 წელს დედაქალაქი რომ დაიბრუნა, გააფართოვა და განამტკიცა, დღეს ხილული კედლების უმეტესი ნაწილი კი უკვე XVI–XVII საუკუნეებშია ნაგები, როცა აქ სპარსული და ოსმალური გარნიზონები ენაცვლებოდნენ ერთმანეთს. სახელი „ნარიყალა“ წყაროებში მხოლოდ XVII საუკუნეში ჩნდება და მას სპარსულ-მონღოლური „ნარინ ყალადან“, „პატარა ციხიდან“, წარმოშობენ.

ციხის სამხედრო ისტორია XIX საუკუნეში დასრულდა და ნგრევით დასრულდა. 1827 წლის მიწისძვრამ დაანგრია კედლები, ბურჯები და სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილი, 1847 წელს კი ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობი აფეთქდა და შიგნით დარჩენილი თითქმის ყველაფერი, მათ შორის წმინდა ნიკოლოზის ძველი ეკლესიაც, მოსპო.

გიორგი მელაშვილის 2011 წლის ფოტოზე ხილული ეკლესია 1990–1997 წლებში ძველის საძირკველზე აშენდა. ასე ნარიყალას ერთბაშად ორი ასაკი აქვს: კედლები, რომლებსაც სპარსელები და ოსმალები ახსოვთ, და მათ შორის ახალი ეკლესია. ერთად ისინი ის წერტილად რჩებიან, საიდანაც თბილისს პირველად მთლიანად ხედავენ.