მცხეთა

ქართლის უძველესი დედაქალაქი; სვეტიცხოველი.

მცხეთა არაგვისა და მტკვრის შესართავთან, თბილისიდან ოც კილომეტრზე ცოტა მეტ მანძილზე მდებარეობს და მრავალი საუკუნე ქართლის დედაქალაქი იყო. აქედან მართავდნენ იბერიის მეფეები, აქ მიიღო IV საუკუნეში მეფე მირიან III-მ ქრისტიანობა, და VI საუკუნეში სამეფო კარი თბილისში რომ გადავიდა, მცხეთა მაინც ქვეყნის სულიერ დედაქალაქად დარჩა.

ფოტოზე სვეტიცხოვლის ტაძარია. დღევანდელი შენობა 1010–1029 წლებში ხუროთმოძღვარმა არსუკისძემ კათალიკოს მელქისედეკის დაკვეთით ააგო, მანამდე კი ამ ადგილას მირიანის დროს აგებული IV საუკუნის ხის ეკლესია და ვახტანგ გორგასლის V საუკუნის ბაზილიკა იდგა. ჩრდილოეთ ფასადზე ხუროთმოძღვრის შესახებ წარწერიანი ხელია გამოკვეთილი და მისგან იშვა თქმულება, თითქოს ოსტატს ზედმეტად მშვენიერი ნამუშევრისთვის ხელი მოკვეთეს. ამას ისტორიული დადასტურება არ აქვს.

თავად ტაძრის სახელი „ცხოველმყოფელ სვეტს“ ნიშნავს. ცხოვრების მიხედვით, ელიოზმა იერუსალიმიდან ქრისტეს კვართი ჩამოიტანა, მისი და სიდონია კი კვართის მკერდზე მიკვრისას გარდაიცვალა და მასთან ერთად დაკრძალეს. საფლავზე კედარი ამოვიდა, მისგან პირველი ეკლესიისთვის შვიდი სვეტი გამოთალეს და მეშვიდე თავისით აიჭრა ჰაერში. ტაძრის თაღების ქვეშ მეფეები განისვენებენ, მათ შორის ვახტანგ გორგასალი, ერეკლე II და ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე გიორგი XII.

ტაძრის ირგვლივ კოშკებიანი ქვის გალავანი ერეკლე II-მ 1787 წელს ააშენა. 1994 წლიდან სვეტიცხოველი, ჯვრის მონასტერი და სამთავრო იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია, როგორც მცხეთის ისტორიული ძეგლები. ქალაქში, სადაც ქვეყნის ისტორია დაიწყო, ის დღემდე წარსულად კი არა, ადგილად იგრძნობა.