ვანი

ვანის არქეოლოგიურმა კომპლექსმა მდიდარი ოქროს ნაკეთობები მოგვცა.

ვანი იმერეთში, დასავლეთ საქართველოში, ბორცვზე მდებარეობს და ძვ. წ. VIII საუკუნიდან I საუკუნის შუა ხანებამდე აქ ძველი კოლხეთის ერთ-ერთი მთავარი ქალაქი იდგა. სისტემური გათხრები 1966 წელს ოთარ ლორთქიფანიძის ხელმძღვანელობით დაიწყო და დღემდე გრძელდება. გვიან ხანაში ვანი ტაძრებითა და სამსხვერპლოებით ქალაქ-სამლოცველო იყო, ანატოლიის სატაძრო თემებს მსგავსი.

ვანს სახელი ძვ. წ. V–IV საუკუნეების სამარხებმა მოუტანა, სადაც კოლხ დიდებულებს ოქროსთან ერთად კრძალავდნენ. ფოტოზე საქართველოს ეროვნული მუზეუმის კოლხური ოქროს დიადემაა. ასეთ დიადემებს რომბისებრი ფირფიტებისგან კრავდნენ, რომლებზეც ტვიფრით ლომები ტახებს ესხმიან თავს; ისინი მე-6 და მე-11 სამარხებში აღმოაჩინეს და მხოლოდ კოლხეთში გვხვდება, თუმცა თავად სცენებში ახლო აღმოსავლეთისა და საბერძნეთის გავლენა აშკარად იგრძნობა.

დიადემა იმდენად დიდია, რომ, სავარაუდოდ, თავსაბურავზე, მაგალითად ქსოვილისაზე, ატარებდნენ. IV საუკუნის მეორე ნახევარში რომბისებრი დიადემები ქრება და მათ ადგილს მხედრებისა და ფრინველების ფორმის საკიდებიანი სამკაულები იკავებს, მაგრამ კოლხი ოქრომჭედლების ნატიფი ტვიფრი და მარცვლოვნება ადვილად საცნობი რჩება.

ძვ. წ. I საუკუნის შუა ხანებში ქალაქი აოხრდა და ვინ დაანგრია, დღემდე კამათობენ: ასახელებენ პომპეუსის, ფარნაკ II-ის ან მითრიდატე პერგამონელის ჯარებს. ვანის ოქრო თბილისში, საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, და თავად ვანის მუზეუმში ინახება, და მის გვერდით ოქროს საწმისის მითი ძნელად თუ დაგავიწყდება: ქვეყანამ, სადაც არგონავტები მიცურავდნენ, მართლაც იცოდა ოქროს დამუშავება.