უბაჟო ვაჭრობის რვა წელმა, ბაქოდან გამოყვანილმა რკინიგზამ და ნავთობმა პატარა ოსმალური ნავსადგური შავ ზღვაზე რუსეთის მთავარ ნავთობის პორტად აქცია.
1878

1878 წლამდე ბათუმი ოსმალეთის იმპერიის პატარა პროვინციული ნავსადგური იყო. 1877–1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ ქალაქი აჭარასთან ერთად რუსეთის იმპერიას გადაეცა და 1878 წლის აგვისტოში მასში რუსის ჯარი შევიდა. ნავსადგური პორტო-ფრანკოდ, ანუ თავისუფალ ნავსადგურად გამოცხადდა, სადაც საქონელი უბაჟოდ შეჰქონდათ. ეს სტატუსი 1886 წლამდე შენარჩუნდა.
ნამდვილი გარდატეხა რკინიგზამ მოიტანა. 1883 წელს ხაზმა ბათუმი თბილისსა და ბაქოს დაუკავშირა და ბაქოს ნავთობი მსოფლიო ბაზარზე ამ ქალაქის გავლით გავიდა. შენდებოდა საცავები და ნავმისადგომები, ვაჭრობაში ნობელებისა და როტშილდების საწარმოები მონაწილეობდნენ. 1907 წელს ბაქო-ბათუმის მილსადენი გაიხსნა და ქალაქი შავ ზღვაზე რუსეთის მთავარ ნავთობის პორტად იქცა.
პორტთან ერთად მოსახლეობაც იზრდებოდა. 1882 წელს ქალაქში დაახლოებით რვა ათას ხუთასი კაცი ცხოვრობდა, 1889 წელს თორმეტი ათასი, 1902 წლისთვის კი თექვსმეტი ათასი, და მათგან ათასი როტშილდების კასპიისა და შავი ზღვის ნავთობის საზოგადოების ქარხანაში მუშაობდა. 1902 წლის მარტში ბათუმელი მუშები დიდ გაფიცვასა და დემონსტრაციაზე გამოვიდნენ. ბათუმის ყოფილი მუშები მალე მეზობელი გურიის გლეხთა მოძრაობის სათავეში აღმოჩნდნენ.