თამარის ეპოქის მონეტა

სპილენძის მონეტა თამარის სახელით.

ეს სპილენძის მონეტა, თბილისის ზარაფხანის ფულუსი, 1200 წელს მოიჭრა. თარიღი ქართული სააღდგომო ციკლით, ქორონიკონით, არის მითითებული: 420 წელი. თამარი 1184-დან 1213 წლამდე მეფობდა და პირველი ქალი იყო, რომელიც საქართველოში თავად მეფობდა და არა ქმრის ან შვილის სახელით, სიგელებში კი მას დედოფლად კი არა, მეფედ იხსენიებდნენ.

ერთ მხარეს დიდი ნიშანია, დროშას ან ვერტიკალურად დაყენებულ არბალეტს რომ ჰგავს, მის ორივე მხარეს კი მონოგრამის ასოებია, „თამარ, დავით“: დედოფლისა და მისი მეორე მეუღლის, დავით სოსლანის, სახელები. მეორე მხარეს ოთხ სტრიქონად არაბული დამწერლობით მისი ტიტულებია ამოტვიფრული: დედოფალთა დედოფალი, ქვეყნიერებისა და სარწმუნოების დიდება, თამარი, გიორგის ასული, მესიის ქომაგი.

არაბული ენა ქრისტიანი მეფის მონეტაზე წინააღმდეგობა კი არა, ანგარიშია. მონეტები ახლო აღმოსავლეთის სავაჭრო გზებზე დადიოდა, სადაც არაბულ წარწერას ყველა კითხულობდა, ასეთი ბრწყინვალე ტიტულატურა კი თამარამდე არცერთ ქართულ მონეტაზე არ ყოფილა. მისგან ჩანს, რა სიმაღლეზე ავიდა სამეფო, რომლის გავლენაც შავი ზღვიდან კასპიის ზღვამდე ვრცელდებოდა.

ამ ეგზემპლარზე ზედდასხმული ნიშნებიც ჩანს, ასოებიანი პატარა დამღები, მოგვიანებით დასმული, და მათგან ცხადია, რომ მონეტა დიდხანს გადადიოდა ხელიდან ხელში. სამ სანტიმეტრზე ნაკლებ სპილენძის მრგვალში მთელი ოქროს ხანა ეტევა: ქართული ასოები, არაბული ხელი, ვაჭრობა და ძალაუფლება.