გელათის მონასტერი

დაარსდა დავით აღმაშენებლის მიერ 1106 წელს.

გელათი ქუთაისიდან რამდენიმე კილომეტრით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზეა გაშლილი. მისი მშენებლობა 1106 წელს დავით IV-მ დაიწყო და მონასტერი არა მხოლოდ სავანედ, არამედ სკოლადაც იყო ჩაფიქრებული. მასთან გელათის აკადემია ჩამოყალიბდა, სადაც ხელნაწერებს გადაწერდნენ, ფილოსოფოსებს თარგმნიდნენ და განმარტავდნენ.

აქ მოღვაწეობდნენ იოანე პეტრიწი, პროკლეს კომენტარებით განთქმული, და არსენ იყალთოელი, ღვთისმეტყველი, რომელმაც არისტოტელესგან ბევრი რამ შეითვისა. ღვთისმშობლის შობის სახელობის მთავარ ტაძარში XII საუკუნის მოზაიკა შემორჩა: საკურთხევლის კონქში ღვთისმშობელი ყრმით მთავარანგელოზებს შორის, მთელი ქრისტიანული აღმოსავლეთის ერთ-ერთი უმშვენიერესი მოზაიკა.

დავით აღმაშენებელი მონასტრის სამხრეთ კარიბჭესთანაა დაკრძალული, იმ ფილის ქვეშ, რომელზეც ყოველი შემსვლელი გადადის; გადმოცემით, თავად ითხოვა, ისე დაემარხათ, რომ ფეხით გადაეარათ. ახლოს განჯის კარია დაცული, რომელიც მისმა ძემ, დემეტრე I-მა, 1138 წელს ნადავლად ჩამოიტანა. წმინდა გიორგისა და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიები XIII საუკუნეში დაემატა, მთავარი ტაძრის მოხატულობა კი არაერთხელ განახლდა.

1994 წელს გელათი ქუთაისის ბაგრატის ტაძართან ერთად იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანეს. ბაგრატი რეკონსტრუქციის შემდეგ, 2017 წელს, სიიდან ამოიღეს, გელათი კი დარჩა, და ეს სამართლიანია: საქართველოს ოქროს ხანა აქ გადმოცემით კი არა, ქვით, სმალტითა და თავად მეფის საფლავით არის შემონახული.