ქუჯი

ეგრისის მმართველი, ფარნავაზის მოკავშირე

დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვის 325–280

ქუჯი, ქართული მატიანეების თხრობით, ეგრისის, ანუ დასავლეთ საქართველოს, ძველი კოლხეთის, მმართველი, ერისთავი იყო ძველი წელთაღრიცხვის მეოთხე და მესამე საუკუნეების მიჯნაზე. ქართული ტრადიცია მის მმართველობას დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვის 325–280 წლებით ათარიღებს, მაგრამ, როგორც ყველაფერი ამ ადრეულ ისტორიაში, თარიღები პირობითია. მისი სახელი მხოლოდ შუა საუკუნეების მატიანიდან, „ქართლის ცხოვრებიდან“ არის ცნობილი, და მისი მთავარი როლი იქ ფარნავაზს უკავშირდება.

როცა ჭაბუკმა ფარნავაზმა ქართლის აზონის წინააღმდეგ აჯანყება გადაწყვიტა, დახმარებისთვის ქუჯის მიმართა. ეგრისის მმართველმა მისი წინადადება მიიღო, ფარნავაზი კი დედასთან და დებთან ერთად ეგრისში გადავიდა მასთან. მატიანე განსაკუთრებით ხაზს უსვამს, რომ ქუჯიმ ქვეყნის გაერთიანებისთვის ბრძოლაში პირველობა ფარნავაზს დაუთმო და იგი თავის ხელმწიფედ აღიარა. ბრძოლა რამდენიმე წელს გაგრძელდა და აზონზე გამარჯვებით დასრულდა.

მეფე რომ გახდა, ფარნავაზმა თავისი და ქუჯის მიათხოვა და კავშირი ნათესაობით განამტკიცა; ამ ქორწინებიდან, გადმოცემით, რამდენიმე თაობის შემდეგ წარმოსდგა ქართამი, ფარნავაზიანთა შტოს გამგრძელებელი. ქუჯის მიაწერენ ქალაქ ციხეგოჯის, „ქუჯის ციხის“, აშენებასაც ეგრისის შუაგულში, დღევანდელი ნოქალაქევის ადგილას, სადაც შემდეგ ბიზანტიური არქეოპოლისი იდგა. ნოქალაქევის შემორჩენილი გალავანი უკვე ადრეულ შუა საუკუნეებს ეკუთვნის, მაგრამ ქალაქის სახელი გვახსენებს მმართველს, რომლითაც ქართული ტრადიცია ქვეყნის აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კავშირს იწყებს.