მერაბ მამარდაშვილი

ფილოსოფოსი

1930–1990

მერაბ მამარდაშვილი (1930–1990) გორში დაიბადა და მოსკოვის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე სწავლობდა: დაამთავრა 1954 წელს, შემდეგ კი ასპირანტურა. მოღვაწეობა ჟურნალ „ფილოსოფიის საკითხებში“ დაიწყო, 1961–1966 წლებში პრაღაში, ჟურნალ „მშვიდობისა და სოციალიზმის პრობლემების“ რედაქციაში მუშაობდა, 1968–1974 წლებში კი „ფილოსოფიის საკითხების“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე იყო. 1970 წელს თბილისში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია აზროვნების ფორმებსა და შინაარსზე, 1972 წლიდან კი პროფესორი გახდა.

მისთვის ფილოსოფია მზა პასუხების კრებული კი არა, გაგების ძალისხმევა იყო, რომელიც ყველამ თავად უნდა გაიაროს, და ფიქრობდა იგი, უპირველეს ყოვლისა, ხმამაღლა, ლექციებზე. ამიტომ მისი თითქმის ყველა მთავარი წიგნი უკვე სიკვდილის შემდეგ, კურსების ჩანაწერებით გამოიცა: „კარტეზიანული მედიტაციები“ დეკარტეზე, „კანტიანური ვარიაციები“, ლექციები პრუსტზე, „გზის ფსიქოლოგიური ტოპოლოგია“.

თავისუფალი აზრი მას კარიერის ფასად დაუჯდა. რამდენიმე წელი იგი საზღვარგარეთ ვერ გადიოდა, 1980 წელს კი მოსკოვის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებისა და ტექნიკის ისტორიის ინსტიტუტიდან გაათავისუფლეს. მამარდაშვილი თბილისში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტში დაბრუნდა და სწორედ აქ წაიკითხა თავისი სახელგანთქმული კურსები დეკარტეზე 1981–1982 წლებში, კანტსა და პრუსტზე 1984 წელს.

1980-იანი წლების ბოლოს, როცა საქართველო დამოუკიდებლობისკენ მიდიოდა, მან ღიად გაილაშქრა ზვიად გამსახურდიას ნაციონალიზმის წინააღმდეგ: „თუ ჩემი ხალხი გამსახურდიას აირჩევს, მაშინ მომიწევს საკუთარი ხალხის წინააღმდეგ წასვლა ჩემი შეხედულებებითა და განწყობით“. 1990 წლის 25 ნოემბერს მამარდაშვილი მოსკოვის აეროპორტ „ვნუკოვოში“ გულის შეტევით გარდაიცვალა და თბილისში, საბურთალოს სასაფლაოზე დაკრძალეს. 2000 წელს რუსთაველის გამზირზე მას ერნსტ ნეიზვესტნის ნამუშევარი ძეგლი დაუდგეს: მოაზროვნე, რომელიც გვასწავლიდა, არ გვეშინოდეს დამოუკიდებლად ფიქრის, ახლა თავისი ქალაქის შუაგულში დგას.