თვითნასწავლი მხატვარი
1862–1918

ნიკო ფიროსმანაშვილი, რომელსაც ყველა ფიროსმანად იცნობს (1862–1918), კახეთში, მირზაანში, გლეხის ოჯახში დაიბადა. ადრე დაობლებული, 1870 წელს დებთან ერთად ტფილისში გადავიდა, სხვის სახლებში მსახურობდა, თავად ისწავლა ქართული და რუსული წერა-კითხვა, მწყემსად იყო, შემდეგ კი ხატვაც თვითონ ისწავლა.
თავის სარჩენად ყველაფერს ჰკიდებდა ხელს: 1882 წელს აბრების სახელოსნო გახსნა, 1890 წელს რკინიგზაზე კონდუქტორად მუშაობდა, 1893 წელს რძის მეურნეობის თანამფლობელი გახდა, რომელსაც 1901 წელს გაეცალა. იგი ხატავდა აბრებს, პორტრეტებს და ტფილისელი დუქნისა და მაღაზიის პატრონების შეკვეთებს, ყველაზე ხშირად პირდაპირ შავ მუშამბაზე: ვაჭრებსა და მუშებს, თავადებსა და ქეიფს, სოფლის ცხოვრებასა და ცხოველებს. ბიოგრაფების შენიშვნით, შემოსავალი მისთვის ყოველთვის ესთეტიკურ თეორიებზე მნიშვნელოვანი იყო.
1910-იან წლებში იგი აღმოაჩინეს პოეტმა მიხაილ ლე-დანტიუმ და ძმებმა ზდანევიჩებმა, მასზე მოსკოვის გაზეთებმა დაწერეს, ქართველ მხატვართა საზოგადოებამ თავის სხდომებზე მიიწვია, მაგრამ ერთ-ერთი კოლეგის კარიკატურამ ღრმად ატკინა გული. 1918 წლის აპრილში, გრიპის ეპიდემიის დროს, იგი შიმშილით გარდაიცვალა და მისი საფლავი ნინოს სასაფლაოზე დღემდე ვერ იპოვეს. მისი დაახლოებით ორასი ნამუშევარია შემორჩენილი, მათგან ას ორმოცდაექვსს საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი ინახავს, მისი პორტრეტი კუპიურაზეა, ლეგენდა კი მას სიმღერის „მილიონი ალისფერი ვარდი“ გმირს უკავშირებს.