ავტონომიური რესპუბლიკა ჩრდილო-დასავლეთში, შავი ზღვის სუბტროპიკული სანაპიროთი. ამჟამად თბილისის ფაქტობრივი კონტროლის გარეთ.
აფხაზეთი ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთს იკავებს, სადაც შავი ზღვის სუბტროპიკული სანაპიროს ვიწრო ზოლი კავკასიონის მთისწინეთსა და მყინვარებში გადადის; დედაქალაქია სოხუმი. აფხაზები (აფსუა) საუბრობენ აფხაზურ ენაზე, რომელიც აფხაზურ-ადიღეურ (ჩრდილოკავკასიურ) ოჯახს მიეკუთვნება და ქართულთან ნათესაური არ არის.
საბჭოთა პერიოდში არსებობდა როგორც აფხაზეთის ასსრ საქართველოს სსრ-ის შემადგენლობაში. საქართველო, გაერო და მსოფლიოს სახელმწიფოთა უდიდესი უმრავლესობა (გაეროს 193 წევრი ქვეყნიდან 189) აფხაზეთს საქართველოს სუვერენული ტერიტორიის განუყოფელ ნაწილად მიიჩნევს, რომელიც რუსეთის მიერაა ოკუპირებული: ჯერ 1992–1993 წლების ომის შემდეგ, შემდეგ კი 2008 წლის აგვისტოში რუსეთის შეჭრის შედეგად. სოხუმის თვითგამოცხადებულ ხელისუფლებას (1999 წლიდან) დამოუკიდებლობას მხოლოდ ოთხი გაეროს წევრი სახელმწიფო აღიარებს: რუსეთი, ნიკარაგუა, ვენესუელა და სირია. ნაურუმ, რომელმაც აფხაზეთი 2009 წელს აღიარა, აღიარება 2026 წლის ივლისში გაიწვია.
რეგიონი ცნობილია სუბტროპიკული ბუნებით (ტენიანი კოლხური ტყეებით, ჩაისა და მანდარინის პლანტაციებით), ასევე ტბა რიწითა და მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი კარსტული მღვიმეთა სისტემით ახალ ათონში.
სხვა კავკასიელი ხალხების მსგავსად, აფხაზური მამაკაცის სამოსის საფუძველი იყო ჩერქეზული (შავი, წელზე მოხდენილი ტანსაცმელი გაზირებით, მკერდზე ნაკერი პატრონტაშებით) პერანგზე, ახალუხით ქვეშ, ცხენოსნებისთვის ნაბდის ქურქით (ბურკა) და ქუდ-კაპიუშონით, ბაშლიყით.
ქალის სამოსი შედგებოდა კაბისგან გახსნილი ქვედა ან ზედა ხალათით, ქვედა კაბებითა და ქამრით, ხშირად ვერცხლით შემკული; ეს ტრადიცია საერთოა ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიის აფხაზურ-ადიღეური ხალხებისთვის.
სანახავი
სოხუმის სანაპიროსოხუმის სანაპირო აფხაზეთის დედაქალაქის ცენტრში, ყურის გასწვრივ გადაჭიმულა და დიდხანს შავიზღვისპირეთის ერთ-ერთი ყველაზე მორთული ზღვისპირა ბულვარი იყო: პალმები, მაგნოლიები, ბოძებზე შემდგარი კაფეები და ზღვაში შესული ნავმისადგომები. სოხუმი ბერძნული კოლონიის, დიოსკურიას, ადგილას გაიზარდა, XIX და XX საუკუნეებში კი კურორტად იქცა, სადაც მთელი იმპერიიდან, შემდეგ კი მთელი საბჭოთა კავშირიდან ჩამოდიოდნენ სამკურნალოდ; სანაპიროს გასწვრივ სანატორიუმები და სასტუმროები იდგა, ახლოს კი კავკასიის ერთ-ერთი უძველესი ბოტანიკური ბაღი მუშაობდა. 1992–1993 წლების ომმა ქალაქი გააოხრა, ომამდელი ბევრი შენობა დღემდე მიტოვებული დგას, ყოფილი ქართველი მცხოვრებლების უმეტესობა კი იძულებული გახდა, გაქცეულიყო. დღეს აფხაზეთი თბილისის კონტროლს მიღმაა და საქართველოს მხრიდან აქ მოხვედრა მხოლოდ ენგურის ხიდით, სპეციალური ნებართვით შეიძლება.
ახალი ათონის მონასტერიახალი ათონის მონასტერი ახალი ათონის თავზე, ათონის მთის ფერდობზე, სოხუმიდან ოც კილომეტრზე ცოტა მეტ მანძილზე დგას. იგი 1875 წელს საბერძნეთის წმინდა მთა ათონის რუსული პანტელეიმონის მონასტრის ბერებმა დააარსეს, საიდანაც სახელიც მოდის. ხუთგუმბათიანი მთავარი ტაძარი ნეობიზანტიურ სტილში 1900 წლისთვის მზად იყო, მისი კედლები კი 1911–1914 წლებში მოიხატა; მონასტრის თავზე ორმოცდაათმეტრიანი სამრეკლო აღმართულა, რომლის ქვედა სართულში სატრაპეზოა მოწყობილი. ირგვლივ კიდევ რამდენიმე ეკლესია და კორპუსი დგას, ძირში კი ბერების მიერ გაშენებული ტბორები და ბაღებია. 1924 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ მონასტერი დახურა და მორწმუნეებს მხოლოდ 1994 წელს დაუბრუნეს. დღეს მასზე ერთდროულად სამი საეკლესიო სტრუქტურა აცხადებს პრეტენზიას, მათ შორის საქართველოს ეკლესია, რომელიც აფხაზეთს თავის კანონიკურ ტერიტორიად მიიჩნევს.
ახალი ათონის მღვიმეახალი ათონის მღვიმე ახალი ათონის თავზე, ივერიის მთის წიაღში მდებარეობს. ადგილობრივებმა დიდი ხანია იცოდნენ ფერდობზე არსებული ჩანგრეული ორმოს შესახებ და მას უძირო უფსკრულს უწოდებდნენ, მაგრამ მღვიმე მხოლოდ 1961 წელს შეისწავლეს: მასში ოთხკაციანი ექსპედიცია ჩავიდა, რომელთა შორის იყო გივი სმირი, ვინც აღმოჩენას დასაბამი მისცა. შიგნით უზარმაზარი კარსტული ღრუ აღმოჩნდა, 183 მეტრამდე სიღრმისა და დაახლოებით ორი კილომეტრის სიგრძის, ცხრა დიდი დარბაზით, მიწისქვეშა ტბებითა და ნაჟურებით. 1975 წლიდან მღვიმე ტურისტებისთვის ღიაა და დარბაზებამდე მათ საკუთარი მიწისქვეშა რკინიგზა მიიყვანს, რაც მსოფლიოს მღვიმეებისთვის იშვიათობაა. დარბაზები განათებულია და მარშრუტი მთავარ გროტოებზე გადის. ეს აფხაზეთის ერთ-ერთი ყველაზე მონახულებადი ღირსშესანიშნაობაა.
ბიჭვინთის ტაძარიბიჭვინთის ტაძარი X საუკუნის ბოლოს ბაგრატ III-მ ააშენა, იმავე მეფემ, რომელმაც ქუთაისის ბაგრატი აღმართა, და იგი მოციქულ ანდრია პირველწოდებულს ეძღვნება. ის კონცხზე დგას, სადაც ძველად ბერძნული ქალაქი პიტიუნტი იყო, იმ რელიქტურ ფიჭვნარში, რომელმაც ადგილს სახელი დაარქვა. ეს ოცდაჩვიდმეტი მეტრის სიგრძისა და გუმბათით ოცდაცხრა მეტრის სიმაღლის დიდი ტაძარია, გვიანი ბიზანტიური წესით ქვისა და აგურის მონაცვლე რიგებით ნაგები; შიგნით XIII და XVI საუკუნეების მოხატულობაა შემორჩენილი. აქ 1830 წელს XII საუკუნის ქართული ოთხთავი იპოვეს, რომელიც დღეს თბილისში, ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში ინახება. 1975 წელს ტაძარში გერმანული ფირმა შუკეს ორღანი დადგეს და მასში კონცერტები იმართება. ახლა ტაძრით არაკანონიკური აფხაზური ეკლესია სარგებლობს, რასაც საქართველოს ეკლესია ედავება.
ტბა რიწარიწის ტბა ჩრდილო-დასავლეთ აფხაზეთის მთებში, 950 მეტრის სიმაღლეზე, 2200-დან 3500 მეტრამდე მწვერვალებს შორის მდებარეობს. ეს აფხაზეთის ყველაზე ღრმა ტბაა, 116 მეტრამდე, დაახლოებით ერთნახევარი კვადრატული კილომეტრის ფართობით; მას ექვსი მდინარე კვებავს, მისგან კი იუფშარა გამოედინება. ირგვლივ შერეული მთის ტყეები და სუბალპური მდელოებია, კავკასიური სოჭი აქ სამოცდაათ მეტრზე მაღლა იზრდება, ხეობებში კი მარადმწვანე ბზის კორომებია. ჯერ კიდევ 1930 წელს აქ დაახლოებით 163 კვადრატული კილომეტრის ფართობის რიწის ნაკრძალი შეიქმნა. ნაპირზე სტალინის საზაფხულო აგარაკი იყო, მოგვიანებით კი აქ თავისი აგარაკი ბრეჟნევსაც ჰქონდა. წყლის ფერი სეზონების მიხედვით იცვლება, ლურჯიდან მომწვანომდე, და რიწა აფხაზეთის ყველაზე ცნობილ ბუნებრივ ადგილად რჩება.