ძველი ტფილისის ხედები.

ფოტო XIX საუკუნის 1870-იან წლებშია გადაღებული და ნიუ-იორკის საჯარო ბიბლიოთეკაში, ამერიკელი მოგზაურისა და ჟურნალისტის ჯორჯ კენანის კოლექციაში ინახება, რომელმაც კავკასია მოიარა. მასზე მთაწმინდის ფერდობი და სახურავების თავზე წმინდა დავითის ეკლესიაა, ქვემოთ კი ქუჩები, რომლებსაც ლაბორატორიისა და აბანოს ქუჩებად აწერია.
ტფილისი მაშინ მთელი რუსული კავკასიის დედაქალაქი იყო: აქ ნამესტნიკი ცხოვრობდა და აქ იყრიდა თავს პეტერბურგის, სპარსეთისა და თურქეთის გზები. მთის ძირას ძველი უბნები მრავალენოვანი რჩებოდა. ქართველები, სომხები, სპარსელები, რუსები და გერმანელები გვერდიგვერდ ცხოვრობდნენ, თითოეულს თავისი ტაძრები და ბაზრები ჰქონდა, აბანოთუბნის გოგირდის აბანოები კი ერთდროულად საბანაოც იყო, კლუბიც და ვაჭრობის ადგილიც.
მთაზე მდგარი ეკლესია დავით გარეჯელს, ცამეტ ასურელ მამათაგან ერთ-ერთს, უკავშირდება: გადმოცემით, VI საუკუნეში იგი აქ სენაკში ცხოვრობდა, ვიდრე გარეჯის უდაბნოს მიაშურებდა. ამიტომ ჰქვია მთას მთაწმინდა, ეკლესიას კი მამადავითი. დღევანდელი ტაძარი XIX საუკუნეშია აგებული, ჯერ კიდევ 1829 წელს კი მის კედლებთან ალექსანდრე გრიბოედოვი დაკრძალეს და ამ საფლავით დაიწყო პანთეონი, ოფიციალურად 1929 წელს გახსნილი.
1936 წელს ტფილისმა ოფიციალურად დაიბრუნა ქართული სახელი თბილისი. ფოტო იმ დროიდან შემოგვრჩა, როცა ქალაქს ჯერ კიდევ ახსოვდა თავისი სპარსული და ქარავნული სახე, მაგრამ უკვე იმპერიულ და ევროპულ ქალაქად იქცეოდა, და ერთ კადრში ორივე ეს ცხოვრება ერთად ჩანს.