აიეტი და მედეა

კოლხეთი ბერძნულ მითში

მითი

ბერძნულ მითში აიეტი მზის ღმერთის, ჰელიოსის, ვაჟი, ჯადოქარ კირკეს ძმა და ზღაპრული ქვეყნის, აიას, მეფე იყო, რომელიც ძველი წელთაღრიცხვის მეხუთე საუკუნიდან შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე კოლხეთთან გააიგივეს. მითის ერთ-ერთი ვარიანტით, აიეტი კორინთოდან მოვიდა და თავისი დედაქალაქი დიდი მდინარის, ფაზისის, ანუ დღევანდელი რიონის, შესართავთან დააარსა; საქართველოში მას ქუთაისთან აკავშირებენ. კოლხეთში ოქროს ვერძით გადმოფრინდა ფრიქსე, დედინაცვალს გამოქცეული, ოქროს საწმისი კი წმინდა ჭალაში ჩამოკიდეს, უძილო დრაკონის დარაჯობით.

საწმისისთვის იასონი არგონავტებთან ერთად ჩამოვიდა. აიეტმა მას შეუსრულებელი პირობები დაუყენა: ცეცხლისმფრქვეველი სპილენძისფეხება ხარები შეება, ყანა მოეხნა და დრაკონის კბილები დაეთესა. დაეხმარა მეფის ასული მედეა, ჰეკატეს ქურუმი და ჯადოქარი, რომელსაც იასონი შეუყვარდა: მან მას სასწაულებრივი მალამო მისცა, დრაკონს ძილი მოჰგვარა და არგონავტებთან ერთად გაიქცა, მითის ყველაზე პირქუში ვარიანტით კი ძმა აფსირტე მოკლა, რომ მამის დევნა შეეჩერებინა. მედეას შემდგომი ბედი საბერძნეთში, იასონის ღალატი და მისი საშინელი შურისძიება, ევრიპიდეს ტრაგედიის სიუჟეტი გახდა.

მითის მიღმა კოლხეთის ნამდვილი სახელი დგას. სტრაბონი ოქროს საწმისს იმით ხსნიდა, რომ მთიელები მთის ნაკადულებში ოქროს ქვიშას ცხვრის ტყავებით იჭერდნენ, არქეოლოგებმა კი ვანში, ძველი კოლხეთის შუაგულში, უმდიდრესი ოქროს სამკაულები იპოვეს. რომაელი ისტორიკოსი ტაციტუსი წერდა, რომ იბერები თავს იასონთან ერთად მოსული თესალიელების შთამომავლებად თვლიდნენ. საქართველოში მედეა დღესაც ჩვეულებრივი ქალის სახელია, ბათუმში კი მას ძეგლი უდგას ოქროს საწმისით ხელში.