ბენია ჩხიკვიშვილი

„გურიის პრეზიდენტი“, თბილისის ქალაქისთავი

1880–1924

ბენიამინ ჩხიკვიშვილი, რომელსაც ყველა უბრალოდ ბენიას ეძახდა, 1880 წლის 15 იანვარს გურიის სოფელ საყვავისტყეში, ღარიბი აზნაურის ოჯახში დაიბადა. ქუთაისის სამეურნეო სკოლიდან დამამთავრებელ კლასში არალეგალური წრეების გამო გარიცხეს, და ის სოციალ-დემოკრატებს მიემხრო: მუშაობდა ბათუმის ქარხნებსა და ჭიათურის მანგანუმის მაღაროში, მასწავლებლობდა სამეგრელოში და მალე ბათუმელი მუშების ერთ-ერთი წინამძღოლი, ბრწყინვალე ორატორი გახდა. 1905 წელს პარტიამ ის გურიაში გაგზავნა, სადაც გლეხთა აჯანყება უკვე დუღდა. ნავთსა და სურსათს ის ანაწილებდა, მატარებლები მისი ბრძანებით დადიოდა, მისი თაოსნობით მოწვეულმა გურიის პარლამენტმა კი თავმჯდომარედ აირჩია: 970 ხმიდან 958-ით. თანამედროვეები მას „გურიის პრეზიდენტს“ და „გურიის მეფესაც“ უწოდებდნენ.

1906 წელს კაზაკთა პატრულმა ის სოფელ აკეთში დააპატიმრა. სასამართლო ოდესაში გადაიტანეს, რადგან ბრალდებულთა სიტყვები ხალხს აღელვებდა, და 1908 წელს ბენიას ოთხი წლის კატორღა მიუსაჯეს. ციხიდან დას ცნობილი ფოტო გაუგზავნა: წინწკლებიან პერანგში მოშვებით ზის, ზურგს უკან კი თოფებით მეფის ჯარისკაცები დგანან. შემდეგ ციმბირში გადასახლება იყო, სადაც აგრონომად მუშაობდა, და სამშობლოში დაბრუნება მხოლოდ 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ შეძლო. პირველ რესპუბლიკაში იქ აგზავნიდნენ, სადაც ყველაზე ძნელი იყო: იყო სოხუმის ქალაქისთავი და მთავრობის კომისარი აფხაზეთში, 1919 წელს თბილისის ქალაქისთავი გახდა, ებრძოდა სპეკულაციასა და ქოლერას, ეხმარებოდა ფიროსმანის სურათების შეგროვებაში, 1920 წელს კი გენერალ-გუბერნატორად ახლად შემოერთებულ ბათუმში წესრიგი დაამყარა. ფიცხი ხასიათი ჰქონდა და დამფუძნებელ კრებაში საქმე ჩხუბამდეც მისულა.

1921 წლის საბჭოთა შემოჭრის შემდეგ ბენია ემიგრაციაში წავიდა: სტამბოლში ლტოლვილთა კომისიას ხელმძღვანელობდა, საფრანგეთში მძღოლად და მღებავად მუშაობდა რეიმსის ტაძრის რესტავრაციაზე და ნიკოლოზ ჯაყელთან ერთად ფორმალურად ფლობდა ლევილის მამულს, სადაც დევნილი მთავრობა ცხოვრობდა. 1924 წლის მაისში, ფილტვებით ავადმყოფი და აჯანყების მართებულობაში დაეჭვებული, მაინც დაბრუნდა საქართველოში აჯანყების მოსამზადებლად. 25 ივნისს დააპატიმრეს, 30 აგვისტოს კი ძერჟინსკიმ სასამართლოს გარეშე მისი დახვრეტა ბრძანა. ბენია რუსეთში, სუზდალის იზოლატორიდან გადაყვანისას უცნობ სადგურზე მოკლეს, და სად არის დაკრძალული, უცნობია. დღეს მის სახელს თბილისში ქუჩა და ჩოხატაურში მოედანი ატარებს, 2023 წელს კი ოზურგეთში მისი ბიუსტი დაიდგა.