ქართლოსი

ქართველთა ლეგენდარული წინაპარი

გადმოცემა

ქართლოსი ქართულ ტრადიციაში ყველა ქართველის, უფრო ზუსტად კი ქართლის, ანტიკური იბერიის, მოსახლეობის წინაპრად ითვლება. შუა საუკუნეების მატიანე „ქართლის ცხოვრება“ მოგვითხრობს, რომ იგი იაფეთის შვილთაშვილის, თარგამოსის, მეორე ვაჟი იყო და რომ ბაბილონის გოდლის დანგრევის შემდეგ თარგამოსმა კავკასია მიიღო და რვა ვაჟს შორის გაყო. თითოეული თავისი ხალხის მამამთავარი გახდა: ჰაოსი სომხებისა, ბარდოსი და მოვაკანი კავკასიის ალბანელებისა, ლეკოსი ლეკებისა, ჰეროსი ჰერებისა, კავკასი ჩრდილოეთ კავკასიის მთიელებისა, ეგროსი ეგრისელებისა, ქართლოსი კი ქართლელებისა.

ქართლოსმა თავისი ხალხი გააერთიანა და ქართლის ქვეყანა დააარსა, გადმოცემით კი იმ მთაზე დაესახლა, რომელსაც შემდეგ არმაზი ეწოდა. მას ბევრი ვაჟი ჰყავდა: უფროსმა, მცხეთოსმა, სახელი მცხეთას მისცა, სხვათა სახელებიდან კი, გარდაბოსისა, კახოსისა, კუხოსისა, უფლოსისა, ჯავახოსისა, ტრადიცია ქართული მიწებისა და ქალაქების სახელებს აწარმოებდა. ძმებთან ერთად იგი გოლიათ ნებროთს, ანუ ბიბლიურ ნიმროდს, ებრძოდა, რათა მისი ბატონობისგან გათავისუფლებულიყო.

ისტორიკოსები ამ თხრობაში ისტორიას კი არა, ქართველთა წინაპრების ბიბლიურ გენეალოგიებთან დაკავშირების შუა საუკუნეების ცდას ხედავენ. ქართლოსზე პირველად წერს მატიანე, რომელსაც მეთერთმეტე საუკუნით ათარიღებენ და ლეონტი მროველს მიაწერენ, თუმცა თავად ტრადიცია შეიძლება უფრო ძველი იყოს, დაახლოებით მერვე საუკუნისა. ივანე ჯავახიშვილი ქართლოსისა და მისი ძმების მითს პოლიტიკურ იარაღად მიიჩნევდა, რომელიც ქართული მიწების გაერთიანებას ამართლებდა. მაგრამ სახელი ცოცხალი დარჩა: ტრადიცია მისგან აწარმოებს ქართლის სახელსაც და სიტყვა „ქართველსაც“, რომლითაც ქართველები საკუთარ თავს უწოდებენ.