ავტონომიური რესპუბლიკა სამხრეთ-დასავლეთში; სუბტროპიკები, საკურორტო ბათუმი, აჭარული ხაჭაპური-ნავი.
აჭარა ქვეყნის სუბტროპიკულ სამხრეთ-დასავლეთს იკავებს, თურქეთის საზღვართან, ბათუმის პლაჟებიდან და ცათამბჯენებიდან ხულოსა და გოდერძის მთის უღელტეხილებამდე. რეგიონის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქია ბათუმი, საქართველოს მეორე უდიდესი ქალაქი და მთავარი შავიზღვისპირა კურორტი.
აჭარლები ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფია, რომელთა ნაწილმა ისლამი ოსმალური ბატონობის საუკუნეებში მიიღო; დღეს რეგიონში მართლმადიდებელი და მუსლიმური თემები გვერდიგვერდ თანაარსებობენ, ხოლო ზემო აჭარის მთის სოფლებში ორივე რჯულის საწმინდარებია შემონახული.
სანაპიროს ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი მთიან ინტერიერს უპირისპირდება: მტირალას ეროვნული პარკი კავკასიის ერთ-ერთი ყველაზე წვიმიანი ადგილია, ხოლო მაღალმთიანი სოფლები მეცხოველეობითა და მებაღეობით ცხოვრობენ თითქმის ისე, როგორც საუკუნეების წინ.
აჭარული სამოსი საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ამოსაცნობია, მთის ცხოვრებას მორგებული. მამაკაცის კომპლექტს შეადგენდა პერანგი, შავი ატლასის ვიწრო ძიგვა-შარვალი, ზამთრის სტეგანი ზუბუნი ან ზაფხულის შავი ატლასის ელეგი, ზემოდან კი ჩოხა (ჩაქურა) იდაყვამდე სახელოებით და ფართო ორნამენტული ქამარი.
ქალის სამოსი მოიცავდა გრძელ ლურჯ ან წითელ პერანგს, ლალისფერი ბამბისგან შეკერილ, ტერფებთან შევიწროებულ შარვალს, ზემოდან ნარინჯისფერ ზუბუნ-ფარაგს და შალის წინსაფარ-ფეშთემალს. თავს ლეჩაქით იფარავდნენ, ზემოდან კი კიდევ ერთი, სახის ნაწილის დამფარავი ქსოვილით.
მამაკაცის სამოსის აუცილებელი ნაწილები იყო ხანჯალი, ყაბალახი (თხელი შალის თავსაბურავი) და ქსოვილი შალის წინდები რბილი ტყავის ფაჩულებით, მთისა და საველე სამუშაოსთვის მორგებული აღჭურვილობა.
სანახავი
მტირალას ეროვნული პარკიმტირალას ეროვნული პარკი 2006 წელს ბათუმის თავზე, მთებში შეიქმნა და დაახლოებით 280 კვადრატულ კილომეტრს მოიცავს. მისი სახელი თავისთავად მეტყველებს: აქ წელიწადში დაახლოებით 4500 მილიმეტრი ნალექი მოდის და ეს ყოფილი საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთი ყველაზე წვიმიანი ადგილია. ფერდობებს კოლხური ტყე ფარავს, გამყინვარებამდელი ეპოქის რელიქტი: წაბლი და აღმოსავლური წიფელი შქერის, წყავისა და ბზის ქვეტყით, ლიანებით შეხლართული. ტყეებში მურა დათვი, შველი და გარეული ღორი ბინადრობენ, შემოდგომით კი სანაპიროს თავზე მტაცებელი ფრინველების გადაფრენის მსოფლიოს ერთ-ერთი მთავარი დერეფანი გადის, ოცდათხუთმეტი სახეობის მილიონზე მეტი ფრინველი. 2021 წლიდან პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის, „კოლხეთის ტროპიკული ტყეებისა და ჭარბტენიანი ტერიტორიების“, ნაწილია. ბილიკები ჩანჩქერებისა და ტბისკენ მიდის.
ბათუმის ბოტანიკური ბაღიბაღი ბათუმიდან ცხრა კილომეტრით ჩრდილოეთით, მწვანე კონცხზეა გაშლილი და ტერასებად ეშვება ზღვისკენ. იგი რუსმა ბოტანიკოსმა ანდრეი კრასნოვმა გააშენა და 1912 წლის 3 ნოემბერს გაიხსნა; კრასნოვი 1914 წელს გარდაიცვალა და აქვე განისვენებს, ბაღში მისი ძეგლიც დგას. ას რვა ჰექტარზე ხეებისა და ბუჩქების ორი ათასზე მეტი სახეობა და ჯიში ხარობს, გეოგრაფიული განყოფილებების მიხედვით გაშენებული: კავკასიის ნოტიო სუბტროპიკები, აღმოსავლეთ აზია, ჰიმალაი, ახალი ზელანდია, სამხრეთ და ცენტრალური ამერიკა, ავსტრალია, ხმელთაშუაზღვისპირეთი. აჭარის სანაპიროს ნოტიო ჰავა მათ ღია ცის ქვეშ გვერდიგვერდ ზრდის საშუალებას აძლევს, ზედა ბილიკებიდან კი ზღვის პანორამები იშლება, რომელთა გულისთვისაც აქ მცენარეებზე არანაკლებ ჩამოდიან.
ბათუმის პიაცაპიაცა ბათუმის ძველ ცენტრში 2010 წელს გახსნილი პატარა მოედანია. იგი ქართველმა არქიტექტორმა ვაჟა ორბელაძემ დააპროექტა და ნიმუშად იტალიური მოედნები, უპირველესად ვენეციის სან-მარკო, აიღო. მოედანს ყოველი მხრიდან რენესანსის სულისკვეთების ფასადები აივნებითა და თაღებით აკრავს, მათ თავზე საათის კოშკი აღმართულა და ყოველ საათში კურანტები მელოდიას უკრავენ, შუადღიდან კი ყოველ სამ საათში ზარების რეკვისას მოძრავი ფიგურები გამოდიან. ვიტრაჟები ესტონელმა მხატვარმა დოლორეს ჰოფმანმა შექმნა, ზღვის ღვთაებებითა და ქალთევზებით მარმარილოს მოზაიკა კი ნატალი ამირეჯიბი დე პიტამ ჩაიფიქრა; მას ევროპაში ერთ-ერთ უდიდესად მიიჩნევენ. ზაფხულის საღამოობით აქ კონცერტები იმართება და კაფეები მუშაობს, მოედანი კი ახალი ბათუმის ერთ-ერთ სიმბოლოდ იქცა.
მახუნცეთის ხიდი და ჩანჩქერისოფელი მახუნცეთი მდინარე აჭარისწყლის ხეობაში, ბათუმიდან დაახლოებით ორმოც კილომეტრზე, მთიანი აჭარისკენ მიმავალ გზაზე მდებარეობს. აქ კლდის რაფიდან აჭარის ყველაზე მაღალი და თვალწარმტაცი ჩანჩქერი ვარდება; მის სიმაღლეს სხვადასხვაგვარად ასახელებენ, ყველაზე ხშირად დაახლოებით ოცდათექვსმეტ მეტრს. ჩანჩქერიდან რამდენიმე ასეულ მეტრში მდინარეზე XII საუკუნის თაღოვანი ქვის ხიდია გადებული, რომელსაც ხალხი თამარ მეფის ხიდს უწოდებს: თითქმის ოცდაათი მეტრის სიგრძისა და დაახლოებით ექვსი მეტრის სიმაღლის, მოაჯირის გარეშე, იგი უკვე რვა საუკუნეა დგას და ზაფხულობით ადგილობრივი ბიჭები მისგან წყალში ხტებიან. ახლოს გზისპირა კაფეები და ღვინის მარნები მუშაობს და მახუნცეთი თითქმის ყველასთვის, ვინც ბათუმიდან მთებისკენ მიდის, პირველ გაჩერებად იქცა.
გონიოს ციხე (აფსაროსი)ციხე ჭოროხის შესართავთან, ბათუმიდან თხუთმეტი კილომეტრით სამხრეთით და თურქეთის საზღვრიდან ოთხ კილომეტრზე დგას. ძველად ქალაქს აფსაროსი ერქვა და მის სახელს მედეასა და მისი ძმის, აფსირტეს, მითს უკავშირებდნენ. მას პირველად I საუკუნეში პლინიუს უფროსი იხსენიებს, II საუკუნეში კი ეს კოლხეთში კარგად გამაგრებული რომაული ქალაქი იყო, თეატრითა და იპოდრომით. ოთხკარიან სწორკუთხა გალავანს ოცდაორი კოშკი იცავდა, მათგან თვრამეტი დღემდე დგას. სახელი „გონიო“ პირველად XIV საუკუნეში ტრაპიზონელ მემატიანე მიქაელ პანარეტოსთან გვხვდება; 1547 წლიდან ციხე ოსმალებს ეკუთვნოდა და რუსეთს 1878 წლის სან-სტეფანოს ზავით გადაეცა. გადმოცემით, გალავნის შიგნით მოციქული მატათია განისვენებს, მაგრამ სავარაუდო საფლავის გათხრა აკრძალულია.